Najpierw definicja nowej inwestycji, potem warunki PSI
Przed obliczaniem zwolnienia podatkowego sprawdź, czy planowane przedsięwzięcie jest nową inwestycją w rozumieniu przepisów PSI. „Rozbudowa”, „reinwestycja” czy „nowa maszyna” są opisami biznesowymi. Same w sobie nie dowodzą spełnienia definicji prawnej ani dopuszczalności pomocy w danej lokalizacji.
Stan prawny zweryfikowany 6 października 2026 r. Podstawami są art. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu nowych inwestycji, § 2 i § 8 rozporządzenia PSI oraz definicje i zasady regionalnej pomocy inwestycyjnej w GBER. Nie wystarczy ocena pojedynczej faktury: trzeba rozpoznać zmianę w zakładzie, działalność, wielkość przedsiębiorstwa i miejsce realizacji.
Ogólne zasady instrumentu opisuje Polska Strefa Inwestycji. Tutaj skupiamy się na kwalifikacji przedsięwzięcia jako nowej inwestycji, bez zastępowania strony usługi i kalkulacji limitu zwolnienia.
Kategorie z ustawy
Art. 2 pkt 1 obejmuje inwestycje w rzeczowe aktywa trwałe lub wartości niematerialne i prawne związane z utworzeniem nowego zakładu, zwiększeniem zdolności produkcyjnej istniejącego zakładu, dywersyfikacją o produkty wcześniej w nim nieprodukowane albo zasadniczą zmianą procesu produkcyjnego. Obejmuje również nabycie aktywów zakładu zamkniętego lub takiego, który zostałby zamknięty bez zakupu, na warunkach ustawy.
W ostatnim wariancie aktywa muszą być nabywane przez przedsiębiorcę niezwiązanego ze sprzedawcą. Samo nabycie akcji lub udziałów nie jest nową inwestycją. Zakup udziałów spółki i zakup aktywów jej zakładu to różne transakcje. Nabycie dowolnej używanej maszyny także nie potwierdza automatycznie nabycia aktywów zamykanego zakładu.
Macierz scenariuszy
Dokumenty i ryzyka w tabeli są praktycznymi przykładami Narvo, nie zamkniętym ustawowym katalogiem dowodów. Potencjalna kategoria wymaga porównania rzeczywistego stanu przed i po inwestycji.
| Scenariusz inwestycji | Potencjalna kategoria | Czego trzeba dowieść | Główne ryzyko | Czego nie przesądza nazwa projektu |
|---|---|---|---|---|
| Budowa zakładu w nowej lokalizacji | Utworzenie nowego zakładu | Odrębnego zakładu i związku aktywów z jego działalnością | Pominięcie ograniczeń sektorowych lub regionalnych | Nowy adres nie gwarantuje dopuszczalności wsparcia |
| Dodatkowa linia w istniejącym zakładzie | Zwiększenie zdolności produkcyjnej | Zmiany zdolności zakładu, parametrów i ograniczeń procesu | Brak wzrostu przez inne wąskie gardło | „Druga linia” nie dowodzi wzrostu zdolności |
| Wymiana maszyny na model o większej wydajności | Możliwe zwiększenie zdolności albo inna kategoria, zależnie od projektu | Efektu dla zakładu i zakresu całej inwestycji | Projekt faktycznie odtworzeniowy | „Nowa maszyna” nie oznacza nowej inwestycji |
| Uruchomienie produktu wcześniej nieprodukowanego w zakładzie | Dywersyfikacja produkcji | Historii produktów, nowego zakresu i wykorzystania aktywów | Zmiana wariantu produktu bez spełnienia przesłanek | „Nowy produkt” nie rozstrzyga kwalifikacji |
| Przebudowa sposobu wytwarzania | Zasadnicza zmiana procesu | Rzeczywistego zakresu zmiany procesu, a nie jednego usprawnienia | Rutynowe ulepszenie przedstawione jako zasadnicza zmiana | Słowo „modernizacja” nie potwierdza zmiany zasadniczej |
| Zakup aktywów zamykanego zakładu | Nabycie aktywów zakładu | Zamknięcia lub jego perspektywy, niezależności stron i zakresu transakcji | Zakup od podmiotu powiązanego albo samych udziałów | „Przejęcie firmy” nie określa przedmiotu zakupu |
| Wymiana zużytych urządzeń bez wymaganej zmiany zakładu | Inwestycja odtworzeniowa | Rzeczywistego charakteru projektu | Wyłączenie z DOW na podstawie § 2 ust. 3 | Wysoki budżet nie usuwa wyłączenia |
| Reinwestycja z zysków firmy | Źródło finansowania, nie osobna kategoria prawna | Jednej z dopuszczonych form nowej inwestycji | Utożsamienie pochodzenia środków z kwalifikacją | „Reinwestycja” nie daje automatycznie prawa do PSI |
Jak opisać rozbudowę i zmianę procesu
Praktyczny opis Narvo łączy stan obecny, ograniczenie zakładu, planowaną zmianę oraz mierzalny stan po inwestycji. Przy zwiększeniu zdolności pokaż powiązania urządzeń: bardziej wydajna maszyna może nie zmienić zdolności zakładu, jeśli kolejne stanowisko nadal ogranicza produkcję. Nie utożsamiaj prognozowanego wzrostu sprzedaży ze wzrostem zdolności produkcyjnej.
Przy dywersyfikacji opisz produkty wcześniej wytwarzane w danym zakładzie i te, które mają zostać uruchomione. Nowe opakowanie lub odmiana handlowa nie przesądza definicji. Przy zmianie zasadniczej przedstaw dotychczasowy proces i zakres jego przebudowy. Dokumentacja powinna pozwalać ocenić różnicę, zamiast poprzestawać na nazwie projektu w budżecie.
W projekcie mieszanym wydatki odtworzeniowe mogą wymagać odrębnej oceny. Nie zakładaj, że połączenie kilku zakupów z jedną nową linią automatycznie kwalifikuje każdą pozycję kosztową. Kategoria inwestycji i kwalifikowalność kosztów PSI są powiązane, ale nie są tym samym testem.
Duża firma: ograniczenia regionu i dodatkowe testy
GBER, art. 14 ust. 3, rozróżnia obszary pomocy z art. 107 ust. 3 lit. a i lit. c Traktatu. Na obszarach lit. c duży przedsiębiorca może otrzymać regionalną pomoc inwestycyjną tylko na inwestycję początkową zapoczątkowującą nową działalność gospodarczą. Nie jest to taka sama przesłanka jak dowolna rozbudowa istniejącej działalności.
§ 2 ust. 2 pkt 2 polskiego rozporządzenia wskazuje województwa dolnośląskie i wielkopolskie oraz wymienione gminy regionu warszawskiego stołecznego, gdzie dla dużego przedsiębiorcy obowiązuje odpowiedni wyjątek tylko dla inwestycji zapoczątkowującej nową działalność. W Mazowieckiem trzeba sprawdzić konkretną gminę z przepisu, nie całe województwo. Osobno sprawdza się, czy lokalizacja jest w ogóle objęta pomocą regionalną.
Art. 2 pkt 51 GBER obejmuje utworzenie nowego zakładu albo dywersyfikację działalności, pod warunkiem że nowa działalność nie jest taka sama ani podobna do wcześniejszej działalności zakładu, oraz odpowiednio nabycie aktywów zamykanego zakładu. „Taka sama lub podobna” odwołuje się do tej samej klasy, czterocyfrowego kodu NACE, zgodnie z art. 2 pkt 50. Nie zamieniaj tego na dowolny nowy produkt w ofercie firmy. PKWiU działalności w DOW i ten test klasyfikacyjny mają różne funkcje.
§ 8 ust. 8 rozporządzenia rozróżnia dwa testy kosztowe. Przy zasadniczej zmianie procesu przez dużego przedsiębiorcę koszty kwalifikowane muszą przekraczać amortyzację aktywów związanych z modernizowaną działalnością z trzech lat obrotowych poprzedzających rok obrotowy złożenia wniosku o pomoc. Przy dywersyfikacji produkcji istniejącego zakładu test dotyczy także MŚP: koszty kwalifikowane muszą przekraczać o co najmniej 200% wartość księgową ponownie wykorzystywanych aktywów wykazaną na koniec roku obrotowego poprzedzającego rok rozpoczęcia realizacji nowej inwestycji. „Przekraczać o 200%” nie jest tym samym co „wynosić 200% wartości”. Test kosztowy nie zastępuje definicji ani ograniczenia regionalnego.
Co pozostaje do sprawdzenia po kwalifikacji
Nawet poprawna kategoria nowej inwestycji nie daje automatycznie DOW. § 2 zawiera wyłączenia działalności i inwestycji odtworzeniowych; katalog działalności trzeba czytać z nowelizacją Dz.U. 2025 poz. 833. Następnie sprawdza się minimalne nakłady, kryteria jakościowe, kwalifikowane koszty oraz pozostałe warunki pomocy.
Sprawdź też efekt zachęty i rozpoczęcie prac przed robotami i wiążącymi zamówieniami. Zakwalifikowanie zakresu po podpisaniu umowy nie usuwa ryzyka wcześniejszego rozpoczęcia inwestycji. W istniejącej DOW zmianę przedsięwzięcia analizuje się z warunkami decyzji; zmiana decyzji o wsparciu nie jest sposobem automatycznego objęcia każdego nowego zakupu.
Przed decyzją zarządu Ocena kwalifikacji do PSI pomaga zestawić kategorię przedsięwzięcia, działalność, lokalizację i obowiązki. Opis powinien wynikać z planowanej zmiany zakładu, nie z nazwy wybranej dla wniosku.
Zobacz też: mapa pomocy regionalnej w planowaniu inwestycji; projekt zmian w PSI (UD391); przewodnik dla inwestora.


